Memoria de muller

Tiña cinco anos cando estalou a guerra. A primeira cousa que sentimos foi un bombardeo tremendo, e avións polo aire, que nunca tal vira. Asusteime tanto que recordo moi ben aquel día. A profesora mandounos para a casa e encontrei a manifestación pola estrada, viñan todos os da Bazán, que ían cantando unha canción que aínda recordo hoxe:

No queremos una reina puta,

ni tampoco un rey Borbón

queremos un buen presidente

que gobierne mejor la nación.

Vivín uns días moi asustada. Era pequeniña, pero tiña que seguir indo á escola, e como tiña que ir soa miña nai facíame a roupa de cor vermella, así víame ao lonxe. Quedaba a comer na casa da profesora e pola tarde miña mai pendente de min.

Ao pouco tempo estalou o polvorín de Ferrol, outro susto. Recordo que os familiares e amistades que tiñamos en Ferrol apareceron todos na casa. Non había sitio para todos, os maiores durmían polo chan e para comer non se cabía en ningún sitio.

Teño moitos recordos daquela época. Non se podía abrir a boca, ías presa por nada. Se vías os escapados, non podías dicir que os viches. Recordo que un veciño encontrou no medio dunha bouza, da súa propiedade, o escondite dos escapados. Decidiu contarllo á Garda Civil e esa mesma noite os escapados chamaron a todos os veciños, incluídos os rapaces e o fillo do señor que os denunciou, e déronlle dous tiros. Miña tía, ao sentir os tiros e como lle viñeron buscar ao fillo, deulle un ataque de nervios, que tiña a cabeza virada cara atrás case de todo. E foi a Garda Civil, que estaba alí ao lado, a que lle deu os primeiros auxilios.

Eran tempos complicados. Recordo tamén que ao lado da miña casa había unha familia moi pobriña e que tiñan moitos fillos. Miñas tías recolleron un de meses. Cando estalou a guerra tiña dezasete anos e chamárono que se incorporara e escapou para o monte, alí estivo trinta e dous meses. Cando podía viña á casa vernos. Matáronlle varios compañeiros e un día chéganos a noticia de que os mataran todos, entre eles Bollo, que así se chamaba. E claro, un desgusto tremendo. Pero pola noite apareceu Bollo na casa e miña nai caeu desmaiada e o único que quedou con vida foi el. E así pasaron un tempo escapado. Pero na vida hai persoas boas e malas, e un veciño denunciouno para cobrar duascentas míseras pesetas. E claro, levárano preso e un día tivo oportunidade e escapou. Tirouse ao mar, pero vírono e matárono no mar.

Pero despois disto vivín unha infancia bastante feliz, iso que non tiña nin un xoguete de ningunha clase. Buscabamos calquera cousa para xogar.

Tocoume vivir o tempo da miseria, pero ata os vinte anos fun moi feliz. Teño tres irmáns. Despois empezou outro capítulo da miña vida, casei e tiven dous fillos homes e empezóuseme a complicar a vida. Marchoume o marido para fóra, ao Brasil, e alí non tiña ningún valor a moeda. Estivo dez anos fóra e cando volveu complicáranse máis as cousas e separámonos. Paseino fatal, tiña só corenta anos e era como se se me acabara a vida.

Pero cando cheguei aos sesenta e cinco cambioume a vida totalmente. Os meus fillos xa estaban casados e situados. E eu empecei a vivir de novo. Apúntome a tódolas excursións e balnearios, cursos de manualidades, cursos de ordenadores, e agora, con 77 anos, ata que se me ocurriu recordar as miñas pegadas na Memoria de Muller.